Ứng Dụng Năng Lượng Tái Tạo & Tiết Kiệm Năng Lượng Trong Cấp Nước Nông Thôn Ở Việt Nam

Báo cáo được thực hiện trong khuôn khổ hợp tác giữa Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam và UNICEF nhằm đánh giá hiện trạng và tiềm năng ứng dụng năng lượng tái tạo (NLTT) và tiết kiệm năng lượng (TKNL) trong các công trình cấp nước nông thôn (CTCNNT). Việt Nam hiện có hơn 18.000 công trình cấp nước nông thôn, phần lớn quy mô nhỏ và sử dụng điện lưới để vận hành máy bơm, chiếm tỷ trọng tiêu thụ điện năng lớn nhất trong hệ thống.

Điện mặt trời (ĐMT) là nguồn NLTT duy nhất được ứng dụng trong các CTCNNT, với hơn 40 hệ thống được lắp đặt chủ yếu tại các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long. Các hệ thống ĐMT nối lưới hoạt động hiệu quả, cung cấp từ 15-30% nhu cầu điện, giúp giảm chi phí vận hành và phát thải khí nhà kính. Tuy nhiên, việc phát triển ĐMT trong lĩnh vực này còn chậm do thiếu chính sách hỗ trợ sau năm 2020, khó khăn trong hợp tác công tư, và hạn chế về nguồn vốn và năng lực vận hành.

Về TKNL, các CTCNNT đã áp dụng nhiều giải pháp như sử dụng đèn LED, biến tần, động cơ hiệu suất cao, với mức tiết kiệm điện năng từ 10-25% và thời gian hoàn vốn dưới 5 năm. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều rào cản về nhận thức, quản lý, tài chính và kỹ thuật.

Báo cáo ước tính tiềm năng ứng dụng ĐMT cho khoảng 3.457 công trình với tổng công suất 172.850 kWp, tiết kiệm hàng trăm tỷ đồng chi phí điện và giảm phát thải khí nhà kính đáng kể. Các đề xuất chính bao gồm xây dựng chính sách hỗ trợ nối lưới ĐMT cho CTCNNT, thúc đẩy hợp tác công tư, phát triển cơ chế tài chính ưu đãi, nâng cao năng lực vận hành và nhận thức, cũng như phát triển thị trường tín chỉ carbon để tạo nguồn thu từ giảm phát thải.

Ngoài ra, báo cáo cũng trình bày kinh nghiệm quốc tế về chính sách, hợp tác và sự tham gia cộng đồng trong ứng dụng NLTT và TKNL trong cấp nước nông thôn, đồng thời nêu các ví dụ thực tế về công nghệ, mô hình và giải pháp tiết kiệm năng lượng hiệu quả.

Tổng thể, báo cáo nhấn mạnh vai trò quan trọng của NLTT và TKNL trong phát triển bền vững cấp nước nông thôn, đồng thời kêu gọi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước, địa phương, đơn vị quản lý công trình và các nhà đầu tư để thúc đẩy chuyển đổi năng lượng sạch, giảm chi phí và bảo vệ môi trường.